Gazeta Shqip
Peshku pa uje

Ndonëse kaluan 20 vjet nga ndryshimet e para demokratike, që shënoi fillimin e  tranzicionit politik dhe ekonomik në vendin tonë, kultura demokratike në Shqipëri jo vetëm lë për të dëshiruar, por ndodhet në kushtet e një erozioni gradual. Që në fillesat e saj, procesi i tranzicionit në Shqipëri u politizua dhe u përdor nga elitat politike që pasuan, për qëllime e interesa personale. Kjo shkaktoi fenomene të njohura e mjaft të rrezikshme për sistemin demokratik: si korrupsioni, nepotizmi, klientelizmi, përqendrimi i pushtetit në duart e disa grupeve të vogla etj. Rrjedhimisht këto shkaktuan një gërryerje të vazhdueshme të besimit të publikut të gjerë në institucionet e brishta të shtetit demokratik.
‘Demokratizimi’, në një vend si i yni, me një histori të gjatë në komunizëm, u zhvillua në disa faza. Ky proces në fazën e tij fillestare (kujtojmë vitet 90), u shoqërua me një interes të lartë në popull. Pakënaqësitë publike u reflektuan në aktivizëm e veprimtari politike ku njerëzit perceptonin se veprimet individuale politike mund të kishin ndikim në proceset politike. Kjo i bën qytetarët më të prirur për të marrë pjesë në aktivitete publike që sfidojnë elitat në fuqi. Bazuar në disa teori politike, besohet se sa më e fuqishme të jetë ndjesia e një qytetari se sistemi politik orientohet nga nevojat e tij, aq më tepër ata do ta mbështesin atë duke u bërë pjesë e këtij sistemi dhe rrjedhimisht duke e legjitimuar atë. Por në rastin e vendit tonë, në një perspektivë afatgjatë e shtrirë në dy dekada, apatia dhe mungesa e interesit në çështjet politike dolën në pah dhe u forcuan me kalimin e viteve si pasojë e papërgjegjshmërisë e mungesës së efikasitetit në qeverisje. Për rrjedhojë, ata që zhvillojnë një vlerësim negativ ndaj institucioneve e shoqëruar me sjellje emocionale, janë më të predispozuar për t’u bërë indiferent. Studimet tregojnë se si pasojë e efikasitetit të ulët politik, apatia dhe pasiviteti janë më të larta pikërisht tek ata që edhe janë më të pakënaqurit. Kjo pasi nuk mund të pretendohet se ata qytetarë, të cilët kanë një perceptim negativ ndaj procedurave demokratike dhe institucioneve në vend, të jenë aktiv në proceset politike. “…Nëse ata që janë në pushtet nuk shqetësohen shumë, përse duhet unë të shqetësohem?”. Pra vlen të theksohet se kur ndërtojmë një demokraci, themelimi i institucioneve demokratike nuk është i mjaftueshëm. Nevojitet që gjithashtu të ekzistojë një besim i gjenerueshëm në këto institucione me qëllim që demokracia të funksionojë dhe të evoluojë. Kjo duket se është edhe sfida kryesore e demokracisë ‘transit’ në Shqipëri.

Rënia e numrit të votuesve dhe mosangazhimi në grupet politike dhe vullnetare është treguesi kryesor i një shoqërie apatike. Kjo interpretohet si sëmundja kryesore e një shteti modern demokratik: “Aty ku pak njerëz marrin pjesë në vendimmarrje, ka shumë pak demokraci ose ndryshe "pushtet i popullit". Kështu zgjedhjet e para të lira në Shqipëri u shoqëruan me një pjesëmarrje të lartë, si dhe numri i partive të pësojë një rritje të shpejtë. Më specifikisht në zgjedhjet e para demokratike të vitit 1991 pjesëmarrja ishte maksimale, plot 99%, e një vit më vonë 71%. Por me kalimin e viteve vërehet një rënie progresive e mbështetjes sociale në procesin që nga elita politike padrejtësisht pretendohet si “forcim” i demokracisë. Si pasojë, pjesëmarrja në zgjedhje vazhdoi të ulej ndjeshëm e në dekadën e fundit nuk i ka kaluar 55%. Madje, zgjedhjet e fundit rezultuan në një pjesëmarrje më pak se gjysma, vetëm 45%. Pikërisht dobësimi i shoqërisë politikisht aktive, mund të quhet edhe fajtori i drejtpërdrejtë i një shoqërie civile të dobët, dhe nivelit të ulët të besimit ndërpersonal duke reflektuar standarde të ulëta demokratike.

Në të tilla kushte, konsolidimi i demokracisë liberale në një vend në tranzicion si Shqipëria, duket se është peng i mungesës së besimit qytetar tek autoriteti publik. Në këtë perspektivë, në një analizë të shtrirë në vitet e tranzicionit, hendeku midis klasës sociale dhe asaj politike ka pësuar rritje të pandalshme duke minuar bazat e demokracisë populiste. Komunikimi midis dy sferave; asaj politike dhe asaj popullore, është bërë formal, në distancë të largët dhe vendimmarrja tërësisht e njëanshme. Kjo ka ndikuar edhe më tepër në rritjen e apatisë dhe uljen e besimit në sistemin demokratik, pasi qytetarët mendojnë se nuk kanë asnjë efekt në politikat e ndërmarra, duke humbur interesin për ndërveprim dhe shpresën për ndryshim. Në anën tjetër, politikanët nuk përfaqësojnë në vetvete vullnetin dhe nevojat e votuesve duke humbur legjitimitetin e përcaktuar nga principet e një regjimi demokratik.

Besohet se demokracia është i vetmi sistem politik që i jep zë dhe mundësi zgjedhjeje të gjithë qytetarëve, që rrit përgjegjshmërinë politike dhe shpërndarjen e drejtë të pushtetit, dhe që është ndërtuar në mënyrë të veçantë për të realizuar një transferim paqësor të pushtetit. Janë këto elemente të nevojshme që ndalojnë tiraninë. Por gjatë ‘(ç)evoluimit’ të sistemit demokratik në vite, aktualisht në Shqipëri asnjë nga këto hallka të rëndësishme nuk funksionon si duhet, duke na bërë të kuptojmë demokracinë e rreme që mbizotëron në vendin tonë. Për më tepër duhet të përmbushen disa nocione themelore si zgjedhjet e lira, Kushtetuta demokratike, dhe një opozitë funksionale, për të pretenduar se një vend si i yni, me histori të gjatë në regjimin komunist, të përqafojë bazat e një demokracie liberale.

Në praktikë, të qenët në qeveri do të thotë akses te burime të mëdha, madje në shumë raste akses në të gjitha burimet e mundshme. Disa nga këto burime përdoren për të ruajtur e mbajtur kontrollin politik. Mitëmarrja, presionet, kërcënimet me qëllim sigurimin e mbështetjes politike, janë gjithmonë një shqetësim që kanos regjimin demokratik, ndërkohë që korrupsioni, klientelizmi dhe nepotizmi janë dukuri shoqëruese. Në këtë sistem, liritë demokratike ekzistojnë, por liritë liberale janë të kufizuara vetëm për të privilegjuarit. Si pasojë ka më pak stimul për lidershipin, për të hequr dorë nga sjelljet jodemokratike dhe për t’i hapur rrugë një qeverisje transparente. Në këto kushte kontrolli dhe balancat demokratike bëhen të dobëta dhe shpesh rrezikohen seriozisht, duke shkaktuar gërryerje dhe erozion të sistemit qeverisës. Kjo fatkeqësisht pranohet në heshtje dhe indiferentizëm nga komuniteti që bëhet vetë pjesë e këtij procesi degradues.

Së fundi, një tjetër aspekt që dëshmon rrënimin e demokracisë në vend është përpjekja e forcimit të demokracisë nga faktorë të jashtëm (komuniteti ndërkombëtar). Kjo mund të kalojë në disa faza nga të cilat mund të veçojmë dy “kushtëzimin” dhe “nxitjen”. “Kushtëzimi” ka të bëjë pikërisht me ofrimin e një favori në këmbim të hapave konkretë në konsolidimin e demokracisë (siç është në rastin tonë anëtarësimi në BE). Ndërkohë që “nxitja” në këtë kontekst nënkupton një përfitim me qëllim inkurajimin e zhvillimit demokratik siç ishte mundësia e humbur e liberalizimit të vizave për vendin tonë. Të dyja këto instrumente dështuan në rastin e Shqipërisë, duke sjellë apati edhe në nivelin e aktorëve ndërkombëtarë, të cilët kanë humbur besimin në forcimin e demokracisë së vërtetë. Të gjitha vendet në tranzicion si i yni, aspirojnë të përqafojnë modelin e një demokracie perëndimore. Por jo vetëm që jemi larg këtij sistemi, por po i largohemi edhe më shumë dita-ditës duke u fshehur pas fasadës së një demokracie të sajuar alla shqiptarçe.

 
kosovotwopointzero

Vetëm pak ditë më parë skandali politik i rradhës me shpejtësinë që teknologjia e informacionit ofron në ditët e sotme, bëri bujë tek mbarë shqiptarët. Themi skandali i rradhës sepse Shqipëria në mënyrë periodike dhe konstante gati çdo ditë goditet nga skandale të natyrës korruptive që për hir të së vërtetës kanë lënë në hije skandalet rozë të vipave në shtyp që supozohet të na argëtojnë. E kështu ne jetojmë me skandale e politikanë skandalozë…




Për t’i rënë shkurt, aktualisht një figurë mjaft e diskutueshme në vend, me histori të gjatë në politikën shqiptare, i shquar për ‘fleksibilitetin’ e tij në lidhjen e aleancave si me të djathtët edhe me të majtët, por edhe per ekstremizmin në rast se preken interesat e partisë së tij bëri ‘bis’. Zv. Kryeministri Meta, mund të quhet i përkëdheluri i një sistemi qeverisës hibrid që Berisha (lideri absolut i të djathtës dhe njëkohësisht i qeverisë) ngriti me guxim pas zgjedhjeve problematike të vitit 2009. Por pa u zgjatur në detaje që i njohim, ky politikan arrogant u kap ‘në kamerën e fshehtë” të një ish mikut të tij, duke bërë dallavere shumë-milionëshe e ndere / favore personale me ish-partnerin e tij të besuar në biznes, politike, qeverisje e shoqëri. Por që tani, si pasojë e konflikteve personale u kthye kundër. E hapi barkun duke treguar të gjitha. Debati zhvillohet në arenën e hapur të televizioneve e gazetave e ne, sehirxhinj të heshtur e të duruar, të gjithë dëgjojmë e komentojmë nga pak. Ky skandal i pasuar nga debate të forta i ka të gjitha; zhvillohet “live”, ka intrigë, ka tradhëti, ka afera të prishura korruptive, luftë klanesh, hakmarrje personale, interesa politike të mëdha... Eshtë një ngjarje që do të lërë kujtime dhe pse jo të gjithe presin reagim, ndryshim, rregullim, dënim … Kështu mendojme ne… publiku i thjeshtë, spektator tragjik i aferave të pista rutinë të njerëzve me pushtet që hanë kokat e tyre… në kurrizin tonë. Jo se këto gjëra shqiptarët nuk i dinin. I dinin mirë. Në 20 vjet demokraci ne i njohim mirë liderët tanë, me të gjitha ligësitë e tyre që megjithëse nuk dënohen, vështirë se mund tëe harrohen. Por është ndryshe ta dëgjosh nga goja e kriminelit, krimin. Të rrënqeth…


Me disa miq të mi, pasi braktisëm nje dokumentar interesant për universin dhe galaktikën, si rrallë ndonjëherë si në rastet e një ndeshje “Champions League”, u ulëm të shohim “teatrin” televiziv ku i ftuar ishte ministri nën akuzë, në përballjen e parë me disa gazetarë. Duhej të mbrohej për akuzat, synonte të rifitonte nderin e përdhosur. Hahahahaha…. Sa kemi qeshur…. çfare komedie… në përpjekje për të mbuluar me dhe, jashtqitjen e tij, Zëvendëskryeministri i Republikës së Shqipërisë, njëkohësisht Ministër i Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjitikës, ish-Ministri i Jashtëm, njëkohësisht Kryetar i Lëvizjes Socialiste për Integrim, Zoti Ilir Meta po flet broçkulla, po flet budallallëqe në kohë reale, që edhe emisioni me humoristik televiziv do ja kishte zili… hahaha….

Por më pas oooohhhhhhh çfarë dëshpërimi, çfarë zhgënjimi, çfarë merzitjeje e depresioni… ky gangster me kollare po na drejtohet të gjithëve ne pa përjashtim. Mendon, vërtet beson, shpreson se këto broçkulla të trasha i përshtaten shqiptarëve, në veçanti votuesve të tij që ai i ka aq për zemer. Sa frustrim e dhembje të dëgjosh njeriun e dytë të qeverisë, nga kokat më të mëdha të shtetit, të të drejtohet ty, me një forcë argumenti dhe arsyetimi kaq të ulët, duke legjitimuar korrupsionin, duke justifikuar mitmarjen, duke institucionalizuar vjedhjen… sa turp e keqardhje për shqiptarët që fyen drejtëpërdrejtë, si pa të keq nga elita politike në vend, e krimbur në pasuri, që pretendon se mund ‘të paguajë me para’ çdo dëm që shkakton.

Po ne çfarë të ndjejmë tani. Po përjetojmë një krizë emocionale… të qeshim se si legenat po legenosen edhe më keq në përpjekjet e tyre të dëshperuara për të ruajtur cipën dhe ndonje copë moral që mund t’u ketë mbetur, apo të qajmë me fatin tonë se ky njeri na drejton, na menaxhon taksat, e na kërkon shtet ligjor. Ulur para ekranit vazhdojmë të qeshim e qajmë në këtë tragji-komedi. Kjo sepse historia po përsëritet. Argëtohemi me atë që po i ndodh këtij gangsteri me nam në politikë që me në fund doli hapur. Në anën tjetër lodhemi e durojmë talljet, nonsenset e tij i cili përfaqëson të gjithë ata që janë pjekur e djegur me skandalet korruptive, por çuditërisht vazhdojnë të na drejtojnë…

Pasi mbrëmja ‘argëtuese’ mbaroi, duket se dokumentari mbi universin e galaktikën dhe debati politik në televizion lidhen më së miri e kanë diçka të përbashkët: largësinë – shqiptarët jetojnë në Tokë e qeverisen nga Dielli, i cili qëndron i pacënuar nga forca gravitacionale e Tokës. Ndoshta është koha të largohemi të gjithë drejt Marsit, andej nga erdhëm miliarda vjet me parë…

… ora 8 e mengjesit. Bie zilja. Çohem për në punë dhe rutina ime fillon përsëri, aty ku e lashë një ditë më parë. Mendoj, dua të mos prekem nga skandali e jeta ime përsëri të vazhdojë me të njëjtin ritëm… por në fakt gabohem se një lëmsh më është mbledhur në grykë, një lëmsh që rritet çdo ditë… me skandalet e njëpasnjëshme të politikanëve tanë që luajnë me paratë, pasuritë natyrore të vendit dhe si pa të keq edhe me jetën e shqiptarëve…


Google Analytics tracking code